تبلیغات
آثار تاریخی فهرج یزد
 
آثار تاریخی فهرج یزد
دوشنبه 14 بهمن 1392
در مورد هر چه بهتر شدن وبلاگ نظرات خود را بیان نمایید که موجب تقدیر وتشکر است 



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

عکس هایی از تور سافاری و رمل نوردی در منطقه فهرج یزد

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

 تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج

تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج تور سافاری و رمل نوردی در فهرج





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :



بودش انار فهرجی شیرین


عقده  ملس  نبودش عقدا را




نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

زندگی‌نامه :

سال و محل تولد: 1307- مشهد

سال و محل وفات: 1369- تهران

«مهدی اخوان ثالث» متخلص به «م. امید» از مفاخر کم نظیر و پر آوازه‌ی خراسان و ایران است.

او فرزند «علی اخوان ثالث» از عطاران و طبیبان سنتی خراسان است که اصالتا اهل فهرج یزد بود، اما به خراسان کوچ کرد و با دختری به نام «مریم خراسانی» ازدواج کرد.

در سال 1307 شمسی «مهدی اخوان ثالث» دیده به جهان گشود. تحـصیلات ابـتدایی و متوسطه را در هـمین شهـر طی کرد و در سال 1326 دوره هـنرستان مشهـد (رشته آهـنگـری) را به پایان برد، و هـمان جا، در هـمین رشته، آغاز به کار کرد.
سپس به تـهـران آمد، آموزگـار شد و در این شهـر و اطراف آن (کریم آباد ورامین) به تـدریس پـرداخت.
اخوان چـند بار به زندان افـتاد و یک بار نیز به حومه کاشان تـبعـید شد.
در سال 1329 ازدواج کرد. در سال 1333 برای بار چـندم، به اتـهام سیاسی، زندانی شد. پس از آزادی از زندان (سال 1336) به کار در رادیو پـرداخت، و مدتی بعـد به تـلویزیون خوزستان مـنـتـقـل شد. در سال 1353 از خوزستان به تـهـران بازگـشت و این بار در رادیو تـلویزیون به کار پـرداخت.
در سال 1356 در دانـشگـاه های تـهـران، ملی و تـربـیت معـلم به تـدریس شعـر دوره سامانی و معـاصر روی آورد؛ و دو سال بعـد، در سازمان انـتـشارات و آموزش انـقـلاب اسلامی به کار پـرداخت و سرانجام در سال 1360 بدون حـقوق و با محـرومیت هـمیشگـی از تمام مشاغل دولتی، بازنـشسته شد.
در سال 1369 به دعـوت "خانه فرهـنگ آلمان" برای برگـزاری شب شعـری از تاریخ 4 تا 7 آوریل (15 تا 18 فروردین) به خارج رفـت و ضـمن این سفـر، از کـشورهای انگـلیس، دانمارک، سوئد، نروژ و فـرانسه دیدن کرد.

سرانجام، در اوایل شهـریورماه هـمین سال، چـند ماهی پس از بازگـشت به میهـن، دیده از جـهان فروبـست.
وی بنا به وصیت خود در توس، کنار آرامگـاه فردوسی، به خاک سپـرده شد.
از اخـوان ثـالـث چـهار فرزند (یک دخـتر، و سه پـسر) به یادگـار مانده است.

اخوان‌ ثالث‌ جدای‌ از شعر و شاعری‌ در زمینه‌ تألیف، ترجمه‌ و نقادی‌ با نوعی‌ دید اجتماعی و سیاسی‌ تسلط داشت‌ و از نخستین‌ ادیبان‌ دوره‌ معاصر بشمار می‌رود كه‌ به‌ تجزیه‌ و تحلیل‌ شعر نو نیمایی‌ به‌ ویژه‌ از جهت‌ وزن‌ و قالب‌ پرداخت‌ و دو كتاب‌ بدعتها وبدایع‌ نیمایوشیج(‌1357) و نیمایوشیج‌ و عطا و لقای‌ نیمایوشیج‌(انتشار در سال‌1371 دو سال‌ پس‌ از مرگ‌ شاعر) را منتشر ساخت‌ كه‌ با استقبال‌ محافل‌ علمی‌ و ادبی‌ روبرو شد.

كتب شعر اخوان ثالث:

ارغـنون - انتـشارات تـهـران 1330
زمستان - انتـشارات زمان 1335
آخر شاهـنامه - زمان 1338
از این اوستا - انتـشارات مروارید 1344
منظومه شکار - مروارید 1345
پـائـیـز در زندان - مروارید 1348
عاشـقانه ها و کـبود - جوانه 1348
بـهـترین امید، برگـزیده اشعـار و مقالات - روزن 1348
برگـزیده اشعـار - جـیـبی 1349
در حـیاط کوچک پائـیـز در زندان - توس 1355
دوزخ، اما سرد - توکا 1357
زندگـی می گوید اما باز باید زیست - توکا 1357
تـرا ای کـهـن بوم بر دوست دارم - مروارید 1368
گـزینه اشعـار - مروارید 1368


سالشمار زندگی :

1307 اسفند، تولد در مشهد.
1326 خردادماه، پایان تحصیل دوره‌ی هنرستان مشهد (رشته‌ی آهنگری).
1326 شروع به کار در تهران، معلمی، لویزان، سلطنت‌آباد.
1326 کار در پلشت ورامین، معلمی، سکونت در تهران.
1329 ازدواج با ایران اخوان ثالث(خدیجه) اخوان ثالث، دختر عمویش.
1330 چاپ اول ارغنون.
1331 شروع زندگانی مشترک با همسرش «ایران خانم».
1332 اواخر سال، شروع خدمت سربازی (بعد از 15 روز خدمت با پرداخت 500 تومان معاف شد).
1333 تولد «لاله»، دختر اولش.
1333 زندان سیاسی (لاله 11ماهه بود که از زندان آزاد شد).
1335 چاپ اول زمستان.
1336 تولد «لولی»، دختر دوم.
1336 شروع به کار در رادیو.
1338 تولد «توس»، پسر اول.
1338 چاپ اول آخر شاهنامه.
1342 تولد «تنسگل»، دختر سوم.
1344 چاپ اول از این اوستا.
1344 زندان به مدت شش ماه.
1344 تولد «زردشت»، پسر دوم.
1345 چاپ اول منظومه‌ی شکار (که نوشتن آن مدتی قبل از تاریخ چاپ و انتشار شروع شده بود).
1348 چاپ اول پائیز در زندان.
1348 عزیمت به خوزستان (آبادان) و شروع به کار در تلویزیون آن شهر.
1348 چاپ اول عاشقانه‌ها و کبود.
1348 چاپ اول بهترین امید (گزینه‌ی اشعار و مقالات).
1349 چاپ اول برگزیده‌ی اشعار، جیبی.
1350 تولد «مزدک‌علی» پسر سوم (علی، نام پدر اخوان بود که به مزدک ضمیمه شد.
1353 درگذشت «لاله»، دختر اول (روز 26شهریور، در اثر افتادن در رودخانه‌ی جلو سد کرج).
1353 بازگشت از آبادان به تهران.
1353 شروع به کار در تلویزیون ملی ایران.
1354 چاپ اول آورده‌اند که فردوسی... (کتاب کودکان).
1355 چاپ اول درخت پیر و جنگل.
1355 چاپ اول درحیاط کوچک پاییز در زندان.
1356 شروع به تدریس ادبیات دوره‌ی سامانی و ادبیات معاصر در دانشگاههای تهران، ملی و تربیت معلم.
1357 چاپ اول بدعت‌ها و بدایع نیمایوشیج.
1357 چاپ اول دوزخ اما سرد.
1357 چاپ اول زندگی می‌گوید اما باید زیست.
1358 شروع به کار در سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی (فرانکلین سابق).
1360 آغاز دوره‌ی بازنشستگی (بازنشاندگی؟) بدون حقوق از کلیه‌ی مشاغل دولتی. این دوران تا آخر عمر اخوان ادامه یافت.
1361 چاپ اول عطا و لقای نیمایوشیج.
1368 چاپ اول ترا ای کهن بوم وبر دوست دارم.
1368 چاپ اول گزینه‌ی اشعار، انتشارات مروارید.
1369 سفر به خارج از کشور (اولین و آخرین سفر) به دعوت «خانه‌ی فرهنگ آلمان»، برگزاری شب شعر از تاریخ 4 تا 7 آوریل (16 تا 18 فروردین)، سفر به انگلیس، دانمارک، سوئد، نروژ، بازگشت به دانمارک، سفر به فرانسه به دعوت «انستیتوی ملی تمدنهای شرقی»، سفر مجدد از فرانسه به انگلیس و بازگشت به ایران.
1369 ورود به ایران در تاریخ 29 تیرماه 1369.
1369 ساعت 10/30 شب یکشنبه 4 شهریور ماه، فوت در «بیمارستان مهر» در تهران.
1369 روز سه شنبه 6 شهریور ماه، انتقال جنازه به «بهشت‌زهرا» برای شست و شو.
1369 دوازدهم شهریور، انتقال جنازه از سردخانه‌ی بهشت زهرا به مشهد (توس) و دفن آن در جوار آرامگاه نیای بزرگش حکیم ابوالقاسم فردوسی، در باغ شهر توس





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
جسد سالمى از 1300 سالقبل به دست آمد
بِسْمِ اللّهِ الْرَّحْمنِ الْرَّحیمْ
در روزنامه كیهان پنجشنبه 3 مرداد 1353 - شماره 9319 قضیه عجیبى ذكر شده كه عین مطالب آن اینجا درج مى گردد: در حفارى كه چند سارق ناشناس در یزد كردند، جسد سالمى از 1300 سال قبل به دست آمد.جسد متعلق به ((بى بى حیات )) یكى از زنان نامدار صدراسلام است .
یزد - خبرنگار كیهان - چند سارق ناشناس ، براى سرقت اشیاى عتیقه شبانه قبر ((بى بى حیات )) یكى از زنان نامدار صدراسلام را در روستاى فهرج یزد، شكافتند و با جسد سالم وى روبرو شدند.
به دنبال نبش قبر بى بى حیات ، روستائیان فهرج ، جریان دستبرد به زیارتگاه شهداى فهرج را به اداره فرهنگ و هنر یزد اطلاع دادند و كارشناس اداره فرهنگ و هنر یزد نیز، ضمن دیدارى از قبر و جسد كشف شده ، سالم بودن و تعلق جسد را به ((بى بى حیات )) تاءیید كردند.
جسد كشف شده كه حدود 1300 سال پیش در زیارتگاه شهدا دفن شده ، هنوز متلاشى نشده و صورت و ابروها كاملاً برجسته مانده است .
خبرنگار كیهان در یزد - كه خود از نزدیك ، جسد كشف شده را دیده است مى نویسد: حتى موهاى سر جسد، كاملاً سیاه و بلند است .
آقاى مشروطه ، كارشناس ویژه اداره فرهنگ و هنر یزد، ضمن تاءیید این خبر، گفت : قبر و جسد متعلق به ((بى بى حیات ))، یكى از زنان برجسته لشكریان اسلام است كه در محل شهدا به جنگ با لشكریان یهود و زرتشتى پرداخته اند. در حال حاضر،جریان امر، به وسیله مقامات مربوطه تحت رسیدگى است .
آقاى دربانى ، رئیس اداره فرهنگ و هنر استان یزد نیز، ضمن تاءیید این موضوع گفت : قبر و جسد كشف شده ، متعلق به لشكریان اسلام و شهداست و ما، هم اكنون سرگرم بررسى و تحقیق پیرامون این ماجرا هستیم .
روستاى فهرج ، در سى كیلومترى یزد قرار گرفته و داراى چند اثر تاریخى و باستانى است . از جمله این آثار، ((زیارتگاه شهدا و بى بى حیات )) است كه به صدراسلام تعلق دارد و زیارتگاه روستاییان است . تاریخ ایجاد این آثار، در كتاب تاریخ یزد ((مفیدى )) نیز به صدراسلام نسبت داده مى شود.
روستائیان فهرج مى گویند: سارقان بخاطر دستبرد به آثار عتیقه اى كه معمولاً همراه افراد نامدار و سرداران ، در قبر گذاشته مى شده است ،آرامگاه ((بى بى حیات )) را شكافته اند و معلوم نیست چیزى هم به دست آورده اند یا نه ؟
و در كیهان شنبه 5 مرداد 1353، شماره 9320 در دنباله شماره قبل چنین نوشته است :
علل سالم ماندن جسد 1300 سال قبل بررسى مى شود
یزد - خبرنگار كیهان - تحقیق پیرامون ماجراى نبش قبر ((بى بى حیات )) در روستاى فهرج یزد، ادامه دارد و از طرف ژاندارمرى یزد، خادم این زیارتگاه مورد بازجویى قرار گرفت .
قبر ((بى بى حیات )) كه در روستاى فهرج یزد قرار دارد چند روز پیش به وسیله چند سارق ناشناس حفر شد و جسد ((بى بى حیات )) كه از 1300 سال پیش تا كنون سالم مانده است ، از زیر خاك بیرون آمد. بنابه تاءیید مقامات مسئول یزد، جسد بى بى حیات - یكى از زنان نامدار صدراسلام - متلاشى نشده و اسكلت ، ابروها و موهاى سر جسد، كاملاً سالم مانده است .
امروز در یزد اعلام شد كه مقامات اداره فرهنگ و هنر، اداره اوقاف و ژاندارمرى یزد، سرگرم مطالعه چگونگى نبش قبر ((بى بى حیات )) و علل سالم ماندن جسد هستند. از طرف ژاندارمرى یزید نیز، كتبا درخواست رسیدگى شد و در محل ، خادم زیارتگاه شهدا مورد بازجویى قرار گرفته است .
مشروطه ، كارشناس اداره فرهنگ و هنر یزد، ضمن تاءیید سالم بودن جسد و تعلق آن به ((بى بى حیات )) گفت : كسانى كه شبانه قبر ((بى بى حیات )) را براى یافتن اشیاء عتیقه ، حفارى كردند، ابتدا دو نقطه زیارتگاه شهدا را خاك بردارى كرده اند و چون چیزى نیافته اند، به نبش قبر ((بى بى حیات )) دست زده اند. با این حال ، هنوز روشن نیست اشیاء عتیقه اى از داخل قبر به سرقت رفته است یا نه .
وى افزود: بزودى براى پوشاندن قبر ((بى بى حیات )) كه زیارتگاه روستائیان فهرج است ، اقدام خواهد شد.



Tags: 133 , جسد , سالمى , 1300 , سالقبل , دست




نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

1.      بررسی از دیدگاه معماری



پس از بررسی بیشتر، با توجه به طرح مجموعه و وضع و موقعیت حیاط و شبستان و صفه ها، مسلم شد كه این بنا، اثری اسلامی است و از روز نخست، برای مسجد ساخته شده و مانند مسجد صدر اسلام، چنانچه از كتب اخبار بر می آید، دارای طرحی ساده و بی پیرایه می باشد و شاید نخستین مسجدی باشد كه تاكنون در خاك ایران شناخته شده است.

خصوصاً تزیینات گچبری شكنجی و پیچك های آن، كه بیننده را بی اختیار و ناخودآگاه به یاد كاخ تیسفون می اندازد، به نگارنده حق خواهند داد كه در نخستین دیدار، این اثر را بنایی ساسانی بداند؛ به خصوص كه مناره آن كه شاید در قرون چهارم و پنجم به آن الحاق شده، با خشت های كوچكتر ساخته شده و آغاز راه پله و در ورودیش به آن می ماند كه هنوز هم خوب به مسجد نچسبیده و جای خود را باز نكرده است.

طرح اصلی مسجد، بسیار ساده است؛ حتی نسبت به تاریخانه دامغان. شبستانی با ده دهانه دارد كه دهانه میانی، بزرگتر از دو دهانه چپ و راست است و باز، دهانه های آخرین كه دنباله ایوان های شرقی و غربی است، دهانه ای بزرگتر دارد. قوس ها، همه ناری (بیضی) است و طاق ها نیز ناوی و آهنگ (كوره پوش) است و بر خلاف تاریخانه دامغان و شبستان زیرزمینی جامع سمنان، كوشش نشده است تا با پوشش، چهاربخش كوتاهتر شود و مانند بنا های پیش از اسلام، بلندی و افراز شكوهمندی دارد. حیاط و صحن كوچك مسجد، از جنوب، به سه دهانه شبستان و از شرق و غرب، هر یك به دو دهانه ایوان محدود می شود و بر جانب شمال آن، چهار صفه است كه با درگاه هایی كه فعلاً مسدود شده، به هم راه داشته است.

پوشش صفه ها، شكل بسیار ساده و ابتدایی نیم گنبد است؛ كه بعد ها در سردر اصلی اغلب آثار اسلامی ایران، با شكوه و زیبایی هرچه تمامتر دیده می شود. ولی در اینجا روی دو ترنبه بسیار ساده، گریواری با چفت زده اند و بلافاصله نیم گنبد ساده روی آن ساخته شده؛ درست مانند اینكه یكی از گنبد های ساسانی را نصف كرده باشند. در این صفه ها، جای دو درگاه اصلی كه فعلاً با تیغه بسته شده، هنوز به جای است و بی گمان می توان پذیرفت كه ورودی اصلی مسجد در اینجا بوده است. درگاه، مانند درگاه های ساسانی، همه دارای چانه است؛ یعنی پاكار طاق و چپیله سر درگاه، كمی از جرز های دو سو پس نشسته است و این وضع، عمومیت دارد.

در روی نمای حیاط، چند طاقچه و كاو، با طاقی شكنجی (دالبری) دیده می شود كه بعداً در مسجد «علاقوندی» در فهرج و همچنین در مسجد كهن مهر آباد ابرقو كه خود یكی از كهن ترین مساجد ایران است، با طرحی پروانه ای در ترنبه ها به كار رفته است و به وضوح، اصل و مبدا قوس های شكنجی مغرب و آندلس را نشان می دهد. جای محراب اصلی شبستان، نخست، فرورفتگی راست گوشه ای بوده است كه بعد ها محراب كاهگلی در درون آن كنده اند كه دخل و تصرفی بسیار زشت است و باز هم بر روی دیوار های شبستان و ایوان، از این گونه كاو ها دیده می شود كه مواجه با قبله نیست.

یكی از مشخصات جالب این مسجد، نقش در های ساسانی است كه با گچ، بر روی دیوار شرقی ساخته اند و به نظر می آید چون نصب در های مجلل و آراسته در بنا های صدر اسلام معمول نبوده، معمار باذوق مسجد خواسته است سندی از در های زیبای كهن به دست آیندگان بدهد.

ورودی اصلی مسجد، فعلاً در كنار مناره است و چندان كهن نیست و گمان می رود همزمان با الحاق منار، احداث شده باشد و مستقیماً به شبستان باز می شود؛ ولی علاوه بر منار و سردر، دو اطاق در قسمت غربی مسجد وجود دارد كه معماری آن قدیمی است و با توجه به مصالح آن به نظر می آید كه همزمان با ساختمان مسجد، ساخته شده است. در تاریخانه دامغان هم، نظیر این شبستان زمستانی هست كه فعلاً بدون پوشش می باشد و جای تهرنگ آن نمایان است.

پوشش این دو اطاق طاق ناوی آهنگ (كوره پوش و لوله ای) است و ویرانه اطاق دیگری، در كنار دیوار شمالی یا همان ورودی قدیم مسجد نیز موجود است كه پیش از كاوش دقیق، نمی توان درباره آن اظهار نظر كرد.

معماری مسجد، بجز طرح اصلی كه چیز تازه ای است، كاملاً ساسانی است و حتی زغره ها و ستونك های چهار گوشه جرز ها و سرستون ها و درگاه ها و آرایش ها، همه، به سبك معماری پیش از اسلام ایران است و با معماری تاریخانه دامغان و شبستان زیرزمینی جامع سمنان تفاوت بسیار دارد.

در دو بنای دامغان و سمنان، سعی شده است تا طاق ها، كوتاهتر بشوند و به همین مناسبت شاید برای نخستین بار، از طاق های چهار بخش كم خیز استفاده شده، در صورتیكه طاق مسجد فهرج ارتفاع چشمگیری دارد و هیچگونه تلاشی را كه می بایست قاعدتاً برای سبك كردن و مردموار كردن بنا به كار رود، دیده نمی شود و همچنان، چون بنا های پیش از اسلام ایران، شكوهی غرور آمیز دارد؛ ولی طرح آن ساده تر از تاریخانه است. شبستان تابستانی تاریخانه، دارای هفت دهانه در سه دهانه است؛ در صورتیكه مسجد جامع فهرج فقط پنج دهانه در دو دهانه دارد. به همچنین، در حیاط تاریخانه، تعداد دهانه ایوان های شرقی غربی از آن جامع فهرج كه دو دهانه در هر طرف دارد، بیشتر است و طبعاً شكوه بیشتری دارد. قوس های تاریخانه و شبستان كهن جامع سمنان، به جناغی نزدیك شده؛ ولی قوس های جامع فهرج، هنوز ناری كامل است و بالاتر از همه، پوشش و آرایش پیشانی طاق ها، كوچكترین تفاوتی با بنا های ساسانی ندارد.

مسجد جامع فهرج، كلاً از خشت خام با ابعاد بزرگ ساخته شده است و نمای سیمگل (گل رس، ریگ روان و خاكه كاه) و گلریگ و چفت های گچی است. برای آرایش نما، از طاقچه های كوچك با پوشش شكنجی و نقش های شكنجی و دالبری استفاده شده و در جایی، نقشی از كنگره های تخت جمشید نیز دیده می شود كه وجود آن در معماری آن زمان، آن هم در مسجد، شگفت آور است. می گویند در زیر این مسجد، كته گم ها و نهانگاه های هست كه مردم در روز های آشفتگی، دارایی خود را در آن پنهان می كردند؛ ولی پیش از آنكه كاوش علمی بشود، نمی توان به صحت آن مطمین بود.

درباره معماری مسجد، تا آنجا كه بررسی شده بود، معروض افتاد و شاید كسانی كه با معماری ایران آشنایی دارند، حد قدمت این اثر را با همین نشانه ها دریابند؛ ولی بد نیست از نظر تاریخی هم بررسی شود و فهرستی از آنچه در كتب جغرافیای تاریخی درباره فهرج و قدمت آن آمده است داده شود.


2.بررسی از دیدگاه جغرافیایی


پیش، گفتیم كه این اثر را از لحاظ سبك معماری و طرح، می توانیم كهنترین مسجدی بدانیم كه در ایران زمین ساخته شده است؛ و كافی است كسی كه با معماری ایران، آشنایی اندكی داشته باشد، طرح ها و تصاویر آن را ببیند و بی هیچ شرح و تفسیری، این حقیقت را دریابد. با این همه، از لحاظ تاریخی هم با مقایسه آنچه در كتب تاریخی و جغرافیایی آمده، می توانیم این نظر را مدلل كنیم. چنانكه پیش از این یاد شد، اصطخری، مورخ و جغرافیا نویس میانه سده چهارم، می گوید: "سه شهر ناحیه یزد مسجد دارد." و آنگاه نام چهار شهر كثه، میبد، نایین و بهره یا در متن عربی، فهرج را می آورد.

نقشه راه و مكان چهار شهر بزرگ شهرستان یزد از استان اصطخر یعنی كثه (یزد)، میبد، نایین و فهرج كه به گفته اصطخری در مسالك و ممالك صاحب مسجد جامع نیز می باشند.

كثه مركز یزد كه اكنون در دل ریگ های روان پنهان شده، به گفته اصطخری، مسجد جامع و منبر دارد؛ یعنی امیر نشین است. و باز به گفته هم او، دو در آهنین دارد، یكی باب المسجد و دیگری دروازه ایزد یا شاید یزد. مسجد جامع نایین را هم می شناسم؛ كه قسمت اصلی و كهن آن مسلماً در زمان اصطخری وجود داشته و شاید قسمت های نوی آن در آن زمان وی یا پس از آن الحاق شده است. می ماند یك شهر دیگر از چهار شهر ناحیه یزد كه باید یا میبد یا فهرج باشد. ولی در میبد، مسجدی كهن كه بتواند در زمان اصطخری وجود داشته باشد، سراغ نداریم.

مناره جزو بنای اولیه مسجد نبوده و بعد ها به آن اضافه شده است.

كهن ترین مسجد آبادی های میبد كه می تواند در زمان اصطخری هم وجود داشته باشد، مسجد بشنیغان است كه با مختصر توجهی به طرح، می توان تشخیص داد این بنا در اصل مسجد نبوده و برای مسجد ساخته نشده است. در گوشه ایوان كوچك و كم دهانه آن، چهارطاقی كهنی است كه ماهیت خود را به خوبی نشان می دهد و به هیچ وجه شبیه به مسجد، آن هم مسجد ساده سده های نخستین اسلام نیست و ضمناً نام بشنیغ كه لهجه دیگری از گشنیك و القاب آتش است، احتمال وجود آتشكده معتبری را در آن محل به شدت تقویت می كند. میبد یا میگذ كه امروز هم میچد گفته می شود و متاسفانه به تصور اینكه این لفظ، عامیانه و غلط است، آنرا مهریجرد كرده اند، یكی از شهر های كرانه دریاچه ساوه است كه به تصریح كلیه كتب مسالك، تا نهصد سال پیش، تا نزدیكی یزد گسترده بوده است.

میبد با موقعیت استثنایی خود در كنار دریاچه مركزی و بر كران دشت پهناور كویر و با نارین قلعه و دژ استواری كه داشته كه متاسفانه اخیراً با خیابانی به دو نیم شده، در زمان فرمانروایی ساسانیان و سال ها پس از آن، اهمیت خاصی داشته و در این شهر سكه می زدند و سكه های ضرب شده در میبد هنوز موجود است. خاندان های نام آوری در این شهر بوده كه از میان آنها كسی چون «رشید الدین میبدی»، مفسر معروف و «شیخ الاسلام محمد بن احمد بن مهر ایزد» برخاسته اند.

چنین شهری، مسلماً دارای آتشكده ها و بغستان های باشكوهی بوده است؛ به ویژه بغستان آناهیتا، بانوی آب و باروری، كه به سادگی می توانسته است پس از اسلام به مسجد تبدیل شود. و همچنین، به دشواری می توان پذیرفت كه مردم چنین شهری، بی هیچ پایداری، در برابر سپاه تازی سر فرود آورده باشند؛ چنانكه می دانیم، نام نیای سوم المیبدی، مفسر معروف، هنوز مهرایزد بوده و به روایتی، پیامبر -ص- ما را به خواب دیده و اسلام آورده است.

بنابراین، در میبد بر خلاف فهرج، احتمال احداث مسجدی با طرح خاص مسجد در صدر اسلام به دشواری می رود. كما اینكه طرح قسمت اصلی مسجد جامع نایین هم كاملاً طرح خاص مسجد نیست و به مهرابه محمدیه كه در محمدیه، آبادی نزدیك نایین است كه آن هم در همان روزگار، تبدیل به مسجد شده و اكنون به مسجد محمدیه معروف است، بیشتر شباهت دارد.

در صورتیكه مسجد جامع فهرج، با طرح خاص خود، فقط برای مسجد ساخته شده؛ ولی معماری آن كاملاً ساسانی است و مساجدی كه طرح مهرابه دارد و شاید یكی دو قرن پس از آن ساخته شده مانند مساجد نایین و محمدیه و بشنیغان كه شاید در قرن هشتم به مسجد تبدیل شده باشد، دارای سبك معماری ساسانی نیست و به جای قوس های ناری و طاق های آهنگ، درگاه های جناغی و طاق تویزه و خوانچه و چهاربخش دارد؛ به خصوص در قسمت های الحاقی جامع نایین كه پوشش بسیار كوتاه غرفه های زنانه آن، درست مشخِص سبك معماری خاصی است كه اسلام می خواسته و می پذیرفته است.

1.        بررسی از دیدگاه تاریخی



«ابو اسحاق ابراهیم اصطخری» در كتاب «مسالك و ممالك» خود، ناحیه یزد را بزرگترین ناحیه اصطخر خوره یا كوره اصطخر یاد می كند و چهار شهر بزرگ این ناحیه را به ترتیب كثه، میبد، نایین و فهرج نام می برد. در جاییكه فاصله شهر ها را می گوید، از فهرج به كثه را پنج فرسنگ و فاصله آنرا تا آبان، بیست و پنج فرسنگ می نویسد. در سایر كتب مسالك هم كمابیش همین گونه است و اغلب آنها از اصطخری نقل كرده اند؛ چون، برای نواحی فارس و نزدیك آن، اصطخری كه خود از مردم فارس بوده، مدارك معتبری دارد. نیز، اصطخری می گوید كه سه شهر از این چهار، مسجد جامع دارد؛ ولی پس از آن، چهار شهر بهره و كثه و میبد و نایین را یاد می كند: "یزد، بزرگتر نواحی اصطخر باشد؛ سه جایگاه مسجد آدینه دارد: كثه و میبد و نایین و بهره." در متن عربی اصطخری، به جای بهره، فهرج نوشته؛ ولی مترجم كه از نثر روانش معلوم می شود از مردم همان حدود بوده، نام مصطلح محل را در حدود قرن چهارم و پنجم، «بهره» نوشته است.

«كثه»، شهرقدیم ناحیه یزد و كرسی آن ولایت بوده است. ویرانه های آن در زیر ریگ روان، پنهان است. بعضی، این شهر را با شهر كنونی یزد، یكی می انگارند ولی شهر فعلی یزد، از آغاز قرن پنجم، رو به آبادی می رود و جای كثه را می گیرد.

در كتب فرهنگ و لغت نامه ها، در برابر نام «فهرج»، نوشته شده كه این نام صورت معرب «بهره» است و سه شهر، یكی در عراق، دیگری در بلوچستان و سومی هم كه معروف است، همان بهره یا فهرج یزد از ناحیه یزد اصطخر خوره است و چنانچه می دانیم، فهرج در بخش سریزد واقع شده و در واقع دروازه ناحیه یزد است.

در روزنامه اطلاعات، از قول آقای «یحیی نواب» كه از فرهنگیان دانشمند یزد هستند، نوشته شه بود كه نام كهن فهرج، «پهرشت» به معنی نهانگاه بوده و نگارنده در این چند ماه، سعادت آن را نیافت تا با آقای نواب ملاقات كند یا در این باره چیزی از ایشان بپرسد. امید آن است عنایتی بفرمایند و توضیح بیشتری در این مورد برای مجله باستانشناسی و هنر ایران بفرستند كه بینهایت موجب سپاسگزاری خواهد شد.

در هر صورت، اگر فهرج را معرب بهره یا پهرشت، پهله یا فهله هم بدانیم، همه را می توان نامی از برای پناهگاه و محل اجتماع و بالاخره شهر و خانه و آبادانی دانست. چه نظایر این نام، كثه، آوه، شبستان، چپر و جز آن نیز همه تقریباً معنای سرپوشیده و نهانخانه و پناهگاه می دهد.

در میان مآخذی كه از فهرج یزد نام می برند، «تاریخ یزد» تالیف «جعفر بن محمد جعفری»، بیش از همه از آن نوشته است و در اینجا از همان كتاب كه به اهتمام آقای «ایرج افشار»، از طرف «بنگاه ترجمه و نشر كتاب»، چاپ و منتشر شده می آوریم:

"چون سلطنت به یزدجرد بن شهریار رسید و تمام لشكر اسلام به حرب یزدجرد آمدند و سعد وقاص به مداین آمد، یزدجرد بگریخت و به جلولا رفت و لشكر اسلام از پس او به جلولا رفتند و یزدجرد به راه یزد، به خراسان رفت و «مالك ذئب» و «مالك بن عمرو» از عقب یزدجرد به خراسان رفتند و در چهارده طبس، مالك ذئب و مالك عمرو وفات كردند و مدفن ایشان در طبس، مشهور است و لشكر اسلام چون بازگشتند از خراسان، در بیابان، اشتران راه غلط كردند و بسیاری از ایشان در آن بیابان از تشنگی هلاك شدند و به زحمت بسیار به قصبه فهرج رسیدند. و فهرجیان بر ایشان شبیخون زدند و صاحب رایت امیر المومنین و امام المتقین علی بن ابیطالب، «عبد الله بن احمد بن ابو الیسر بن عبد الله بن تمیمی» را و «حویطب بن هانی» و «عمر بن عامل» را شهید كردند و قبور ایشان در فهرج مشور است و باقی كه مانده بودند، به طرف مدینه باز رفتند و چون یزدجرد به خراسان رفت، گنج خود برگرفت كه نزد خاقان ترك رود. لشكر، او را تاراج كردند و او از میانه گریخت و به آسیایی رفت. آسیابان، طمع در جامه های او كرد و یزدجرد را هلاك كرد.

و چون زمان عثمان شد، لشكری با سعید، پسر خود، و «قثم بن عباس» به طرف نیشابور فرستاد و جزیه مقرر كردند و باز گردیدند و به یزد آمدند. اهل آن دیار به اسلام آمدند و لشكر به جانب فهرج بردند و قتل زیاد كردند و قوم تازیان و بنی تمیم در یزد مقیم شدند و تمام مجوسان یزد جزیه قبول كردند. ..."

سپاه اعراب در نبرد اول پس از پیروزی نسبی، به دنبال دستگیری یزدگرد سوم راهی خراسان شد كه در بیابان های مركزی ایران به علت تفاوتی كه با بیابان های عربستان دارد، راه و آب گم كرد و بازگشت و به زحمت خود را به فهرج از توابع مهریز در یزد رساند.


جعفری طبق معمول از ماخذ خود ذكر نكرده و برای روایات دیگری هم كه درباره فتح یزد و فهرج هست مانند اینكه وحشی، قاتل حمزه سید الشهدا هم در فهرج كشته شده یا اینكه وی جد وحشی، شاعر شیرین سخن بافق بوده و غیره، سندی در دست نداریم كه معتبر باشد. ولی چیزی كه هست، در بیرون فهرج، چند بقعه بسیار كهن هست كه زیارتگاه مردم آن حدود می باشد و به «شهدای فهرج» مشهور شده و می گویند معروفترین شهیدان، خواهر زاده حضرت امیر المومنین علی -ع- می باشد و سرو كهنی دارد كه متاسفانه خشك شده و مجموعه این زیارتگاه، با اینكه قسمت اعظم آن ویران شده، در دل دشت، شكوه و زیبایی چشمگیری دارد.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

مجموعه شهدای فهرج مربوط به سدهٔ ۹ ه. ق. است و در شهرستان یزد، روستای فهرج واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۸ آبان ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

مجموعه بناهای ویران شهدای فهرج در ۲ کیلومتری فهرج یزد و تقریبا متصل بدان قرار دارد و بنا به روایات تاریخی مدفن ابی عبدالله بن احمد بن ابوالیسر بن عبدالله بن تمیمی و حویطب بن هانی و عمربن عاص از سرداران سپاه اسلام ـ است که در زمان یزد گرد، آخرین پادشاه ساسانی توسط اهالی یهودی و زرتشتی خویدک و فهرج به قتل رسیده‌اند.

سرو کهنسال مجموعه شهدای فهرج یزد

محوطه تاریخی مجموعه شهدای فهرج در فاصله سی و سه کیلومتری شهرستان یزد و در مسیر جاده اصلی شهرستان بافق قرار دارد. این مجموعه دارای سه حیاط است. در یکی از حیاط‌ها درخت سرو کهنسالی وجود داشت که بر اثر خشک شدن آب قنات «مریم آباد» هم اکنون خشک شده‌است. همچنین در این حیاط، ورودی آب انباری قرار داشت و برای مصرف اهال روستا بود. از حیاط کوچک وسط عمارت، پایاب قنات مریم آباد می‌گذشت. در یکی از اتاق‌ها چندین قبر وجود دارد که آن‌ها را به مزار شهدا نسبت داده اند؛ ولی به دلیل آسیب دیدگی سنگ مزارها، نام متوفی مشخص نیست. تنها نوشته روی یک سنگ باقی مانده‌است و روی آن نام «مجدالدین حسن نامی» حک شده و مربوط به قرن نهم هـ. ق است.

این عمارت خشت و گلی در گذشته مدرسه بزرگ و مجللی بود که احتمالاً در سده‌های نهم و دهم هـ. ق به خانقاه تبدیل شد. از این عمارت قطعات بسیاری از کاشی‌های معرق با لعاب سبز فیروزه‌ای که معرق قرن‌های هفتم و هشتم هـ. ق است، به دست آمده‌است و به نظر می‌رسد فضای داخلی و بخش بیرونی آن، با کاشیکاری‌های زیبا و کتیبه‌هایی از آیات قرآنی تزیین یافته بود.

فهرج آبادی مشهور و قدیم و بزرگی است در تواریخ یزد ذکر آن مکرر آمده‌است و آنجا را از نقاطی دانسته‌اند که میان اعراب و ایرانیان جنگ واقع شد و شرحش در کتب تاریخ مربوط به یزد درج شده و ملخص آن از جامع مفیدی چنین است که: ((متوطنین فهرج و خویدک و فرافتر مجوس بودند و در زمان عمربن خطاب که لشکر اسلام به فرموده او طلب یزجرد شهریار... به خراسان می‌رفتند در میان ریگ شترانکه در بیابان طبس است بعضی از آن لشکری که اکثر صحابه و تابعین بودند راه گم کردند و بعد از تردد و تعب بسیار در حدود فهرج از ریگ بیرون آمدند و مردم فهرج را به اسلام دعوت کردند آن جماعت مهلت خواستند و نزل و علوفه سرانجام کرده بیرون فرستادند و مردم خویدک و فرافتر را طلبیده به ایشان مشورت نمودند و ایشان در قبول اسلام ابا نمودند و گفتند ما از دین قدیم بر نگردیم و با هم اتفاق نموده شبیخون برلشکر اسلام آوردند و بسیاری از صحابه و تابعین را شهید کردند مثل حویطب بن هانی خواهر زاده علی بن ابیطالب... و به جهت این حرکت شنیع خرابی در قریه فرافتر راه یافته به مرور خراب شد الحال از آن اثری باقی نمانده به جز بعضی دیوارهای قلعه که جهت عبرت برجاست...)) جامع مفیدی۱/۲۴





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

1.      مسجد جامع فهرج که قدیمی ترین مسجد جامع ایران است که در قرن اول هجری بنا شده است.

2.مجموعه تاریخی شهدا(که مربوط به شهدای صدر اسلام که مزار هویط بن هانی خواهر زاده حضرت علی (ع) فرمانده سپاه اسلام در این مکان قرار دارد. دارای درخت سرو که مربوط به هزار سال قبل می با شد در اثر بلایای طبیعی خشک گردیده است. چهل دختران که مدفن چهل تن زنان مسلمان صدر اسلام می باشد در یک کیلو متری شهدا قرار دارد. با توجه به فضای خوبی که در اطراف شهدا قرار دارد تفرجگاه خوبی برای همو طنان می تواند باشد)

3. حمام قدیمی فهرج که مربوط به دو قرن پیش میباشد دارای بنایی است که به سبک سنتی با نقوشی طراحی گردیده است.

4.آب انبار حسینیه فهرج که هم اکنون به دلیل استفاده لوله کشی از استفاده نمی شود و قدمت آن به یک قرن می رسد .

5.قلعه باستانی فهرج که بنای آن از خشت گل ساخته شده و در سه طبقه است و به دلیل عدم مرمت و بازسازی رو به تخریب است.که دارای چهار برج و با حصاری با ارتفاع ده متر می باشد .

6.خانه کاشی که هم اکنون در مدرسه رونقی قرار دارد دارای برج و دیواری گلی که با کاه گل آن را زیبا ساخته اند که در سالهای اخیر این ساختمان با پیگیری مدیر این آموزشگاه از طریق میراث فرهنگی یزد مرمت و تعمیر گردیده است.

7. مسجد علاقه وندی که قسمتی از ساختمان آن تخریب شده و آثار آن مربو ط به چندین قرن پیش می باشد که در نوع خود بی نظیر میباشد.

8. خانه فروهرفهرج که در روبروی قلعه که به سبک سنتی و دارای اتاق های مدرن با امکاناتی مجهز از گردشگران داخلی و خارجی دعوت به عمل می آید که به فهرج آمدند از امکانات استفاده نمایند.

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 18 اسفند 1390

دهستان فهرج یکی از دهستان‌های شهرستان یزد است که در ۳۰ کیلومتری شرق شهر یزدواقع در مسیر بافق-یزد واقع شده‌است.

 

اطلاعات کلی

این روستا از سطح دریا ۱۲۷۰ متر ارتفاع دارد و مردم آن به لهجه ی یزدی گویش دارند و مذهب اکثریت مردم شیعه ۱۲ امامی می باشد. آب و هوای آن بیابانی است. روستای فهرج ازسمت شمال شرقی به کوه چلته می رسد. زراعت، باغداری، دامداری و فعالیت‌های معدنی، مشاغل عمده مردم روستای فهرج می‌باشند. فهرج شاخص‌ترین روستای استان یزد در خصوص کشت گلخانه‌ای است. محصولات عمده زراعی و باغی روستا مشتمل بر گندم و جو، ارزن، ماش، پسته، انگور، هلو، زردآلو و آلوچه است. آب مورد نیاز کشاورزی روستا از طریق ۸ حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق تأمین می‌شود. براساس نتایج سرشماری سال ۱۳۷۵، روستای فهرج در حدود ۱۷۱۹ نفر جمعیت داشته است که در سال ۱۳۸۵، به ۲۳۵۰ نفر افزایش یافته است. مسجد جامع فهرج یکی از قدیمی‌ترین مسجدهای ایران است. قدمت بنای مسجد به قرن اول هجری بر می‌گردد[نیازمند منبع] این بنا احتمالا پس از ورود اسلام به ایران ساخته شده‌است. سپاه اسلام موقعی که در تعقیب یزدگرد سوم بود به دو گروه تقسیم شد تا هر کدام به طور جداگانه به دنبال پادشاه شکست خرده ایران بگردند در این بین گروهی در بیابان‌های ایران گم شده و از روستای فهرج سر درآوردند.

دعوت به اسلام

سپاهیان اسلام از مردم دهستان فهرج که به بیان‌های تاریخی زردشتی بودند دعوت نموده که به دین اسلام گرویده و مسلمان شوند و چند پیشنهاد دیگر نیز نمودند که به گفته منابع تاریخی به شکل زیر می‌باشد:

۱-مسلمان شوند

۲-به حکومت اسلامی خراج بپردازند

۳- بجنگند

مردم فهرج هم از سپاهیان اسلام مهلت خواسته تا با دو روستای نزدیک خود به شور نشسته و نظر خود را روز بعد اعلام کنند.

شبیخون

درپی مهلتی که مسلمانان به مردم فهرج دادند آنها به شور با روستای خویدک (یهودی نشین) و هرفته نشستند و به این نتیجه رسیدند که شب هنگام به آنها حمله کرده و آنها را از پای در آورند و بنابر اتفاق نظری که به آن رسیدند موقع شب به سپاه اسلام شبیخون زده و با حمله به مسلمانان عده‌ای از آنها را به قتل رساندند که هم‌اکنون محلی که به خاک سپرده شده‌اند در قسمتی جدا شده از فهرج به نام شهدا به‌عنوان زیارتگاه وجود دارد. 

جاذبه های گردشگری و آثار تاریخی

از جاذبه های گردشگری و آثار تاریخی دهستان فهرج می توان به آثار زیر اشاره نمود: مسجد جامع فهرج- آب انبار حسینیه مجموعه تاریخی شهدای فهرج





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
اینجا فهرج یزد است. روستایی که مسجد 1400 ساله فهرج را در خود جای داده است.

یزد، خود قدمتی پنج‌هزار ساله دارد و در طول تاریخ همواره مردمی مذهبی را در خود جای داده است. از اینرو منطقی است که قدمت مسجد بیش از 14 قرن و به پیش از ورود اسلام باز گردد.

در آن هنگام و در عهد ساسانیان، آتشکده فهرج، نیایشگاه مردم یکتاپرست زرتشتی این دیار بود و پس از اسلام نیز همچنان نیاشگاه این مردمان، اما در کسوت مسجد، باقی ماند.
مسجد فهرج در دل بافت سنتی روستایی به همین نام قرار دارد، جایی که زرق و برق تمدن مدرن به آن راه نبرده است.

در گذر از پس‌کوچه‌های تنگ روستا حس گذر از ورای زمان به انسان دست می‌دهد و با رسیدن به مسجد بوی هزاران سال فرهنگ و تمدن ایرانی در مشام آدمی می‌پیچد. آنگاه، مسجد با همه صمیمیت و تواضع در برابر دیدگان ظاهر می‌شود.

در نخستین نگاه، مسجد هیچ شباهتی به مساجد دیگر ندارد. نه گنبدی، نه کاشیکاری‌ای، نه کتیبه‌ای و نه محرابی. اما چیزی فراتر از اینها در اوست. روح. همان نفخه ای که در گل آدمی دمیده شد و خلقت آدم را رقم زد.

تک مناره خشت و گلی مسجد بعدها به بنای اصلی ملحق شده است.

درهای چوبی سرخ رنگ آن دیدگانمان را به سوی خود کشید، درهایی که گویی دروازه ورود به معنویت‌اند.

طایفه‌های کوچروی عهد پیشدادیان در مسیر خود از بلخ به پارس، یزد را یزدان نام داده بودند، نامی برازنده شهر که معنای آن عبادت است. مسجد فهرج با آن دروازه‌های معنوی‌اش بخشی از یزد، همین عبادتگاه باستانی است.

روستای باستانی فهرج در 60 کیلومتری شرق استان یزد، در مسیر یزد-کرمان و در دل کویر آرام گرفته است. این شهر یکی از مراکز اسکان اولیه ایرانیان بوده و پهره نام داشته است.
کوه چلته در شمال شرقی بر آستانه فهرج ایستاده است. قلعه‌ای باستانی و آب‌انباری قدیمی نیز دیگر مشخصه‌های روستای فهرج است.

در ایران نیز همچون بسیاری از کشورهای کهن و متمدن، ظهور اسلام تاثیر بسزایی بر سرنوشت فرهنگی و هنری این ملل، داشته است. و بدین ترتیب شالوده هنرهای اسلامی از نفوذ ترکیب هنرهای ممالک مغلوب بوجود آمد.

با آن که در یک روز تعطیل وارد روستا شدیم، اما احدی را در مسجد نیافتیم. یعنی در این ساعت، هیچ‌کس نیامده بود تا سوار بر سفینه مسجد دل زمان را بشکافد و دقایقی را به سفری هیجان‌انگیز در تاریخ سپری کند؟ شک دارم که چنین باشد. علت را از راهنمای مسجد پرسیدیم. پاسخی نداشت.

اما در کشوری با این همه جاذبه تاریخی و فرهنگی که در هر گوشه دورافتاده‌اش ردپای تمدن کهن بشری را می‌توان دید چگونه چنین چیزی ممکن است. مگر نه این است که ایران از لحاظ جاذبه‌های تاریخی یکی از ده کشور نخست دنیاست.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی

اس ام اس

 
 
بالای صفحه